HINDI nagdalawang isip si pinsan

HINDI nagdalawang isip si pinsan

Hindi ko alam kung dapat ba kong sabihin itong kwento o itago ko na lang sa buhay ko. Pero tuwing gabi ay patuloy kong nararamdaman ang hindi nasisiyahan. Ako si Marise, 35 anyos. May anak na 8 taong gulang. Asawa ko si Arvin, 38 anyos. Nagsasama na kami 8 taon. Sa totoo, hindi kami perpekto. Pero hindi kami tipo ng mga taong palaging sumisigaw at puno ng kalituhan.

Simple lang, tahimik, maayos. Ang problema lang ay siya ay madalas na malayo nang buwan-buwan, minsan taon bago magbalik. At tuwing siya ay umalis, may ibang nag-iiwan sa akin. Upang tiyakin na kami ay okay. Si pinsan niya si Miguel, 34 anyos, driver ng taksi. Si Leya naman married, public school teacher, at may dalawang anak na sila.

Mula pa noong bagong kasal namin, si Miguel ang ginawa niyang tulay para sa amin. Siya ang tinuturuan ng utos, nagdadala ng pera, sumusubaybay sa bahay, tumutulong kapag kailangan namin ng tulong. “Miguel, tiyakin mo si Maricel. Alam ko na hindi mo lang pwede akong iwanan sa ganito.” Maraming beses kong narinig mula kay Arvy sa mga tawag niya.

At sa totoo, hindi siya nagsinungaling sa simula. Hindi ako sanay na mag-isa. Oo, may anak ako. Oo, may kapitbahay. Pero iba pa rin. Kapag may nakakasama sa bahay, kapag may nakakausap, kapag may nakakatawa. Doon nagsimula si Miguel. Hindi siya tipo ng lalaki na nag-e-exercise.

Dark-skinned siya pero maganda ang katawan. At ang iniibig ko sa kanya ay madaling kausapin. “How are you, Maricel? Arvin sent someone.” Minsan lang ito ay simpleng usapan hanggang magiging matagal. “Are you okay here? Is there anything else needed?” Hanggang sa pagbisita niya ay mas madalas kahit wala pang ibang ipapadala ni Rvy.

Hindi ko pa alam noong nagkaron kami ng feeling na malapit na kami. Hindi kami tipo ng nag-uusap ng lahat ng bagay, pero may panahon na siya ay nandito nang matagal. Nagdadala ng pagkain. Nagkukuwento. At doon naramdaman ko ang isang bagay na matagal ko nang hindi nararamdaman. Kapag si Arvin ay nakikinig sa iyo, kahit mahal niya ako, hindi siya expressive, lalo na kapag natatawa.

“Are you okay?” “Yes. Eat now.” “Yes. Take care of our child, okay?” “Yes.” Paulit-ulit. Walang lalim. Walang lalim. Hindi ko siya iniiimbot. Alam ko siya ay pagod sa trabaho. Pero bilang asawa, minsan tinatanong ko sarili ko, baka ako? Okay pa rin ba sa kanya?

Samantala, nakikita ko kay Miguel na mukhang nawawalan ng timbang. “He said. Are you not eating properly? When you need something, say something small.” Pero para sa isang babae na matagal nang naghahanap ng atensyon, iyon ay malaking bagay. Alam ko siya married. Alam ko mali. Pero tuwing bumabalik siya, mas nagsasanay ako na siya ay nandito.

At baka doon nagsimula ang aking kasalanan. Hindi dahil sa ginawa namin kundi dahil nagpahintulot ako na maging espesyal ang kanyang presence. Ngayon ang birthday ng anak ko. Simpleng-ganyan. May [musika] na handa: spaghetti, fried chicken, cake, at iba pang goodies. May ilan ng kapitbahay at kaibigan ng anak ko ang mga bisita. At siyempre nandito si Miguel kasama si Leya.

Si Leya, tahimik lang, mukhang mabait. Tipo ng guro na strict pero caring. Nagngiti siya sa akin. Walang duda kung alam niya. “Thank you, Miguel. You have helped so much.” “That’s not there. I’m like Arvy’s brother here.” [musika] Ngumiti ako pero loob-loob kong may something na sumakit.

“Brother, if only he knew how I feel every time he’s here.” Habang lumilipas ang gabi, may drinking sa labas, mga lalaki sa sulok at ilan sa kapitbahay. Hindi ako sumali. Nandito lang ako. Nag-aayos ng plato.

Si Leya ay umalis nang maaga. “I’m still chilling, [musika] I still have school tomorrow.” “Yes, I’ll be right next, my love.” Doon naramdaman ko na may mangyayari na hindi dapat mangyari. Hindi ko alam bakit pero may strange tension sa dibdib ko habang nakatingin sa kanya na nakaupo sa labas. Nag-iinumin kasama ang iba.

Habang lumilipas ang oras, umalis ang mga bisita isa-isa. Ang ingay ay nawala. Ang buong bahay ay tahimik at [musika] si Miguel. Siya na lamang ang natitira. Lumabas ako upang aayosin ang mga bote sa mesa.

“Hey, don’t do that. I’m here.” Sabi niya. “It’s okay.” Sagot ko. Subukan akong kalmado. Pero habang nakaupo kami sa tabi ng isa’t isa sa mesa, naramdaman ko ang timbang ng katahimikan. Ang uri na parang may mangyayari.

Pero tayo ay dalawa. Mariselle. Natatawa siya ng mahina. Tumingin ako sa kanya. At sa unang pagkakataon, hindi ko nakita si Miguel, pinsan ni Arvin. [musika] At doon nagsimula ang mali na aking ikakasaluhang buhay. Nandito lang ako sa harap niya.

Hindi pa ako naiiwan ang baso na dapat kong inilagay nang mas maaga. Pero parang nawala ang lakas ko na gumalaw. “You’re going home?” Tanong ko. Normal ang boses ko. Nag-stop siya ng sandali. Tiningin niya sa akin. Diretso sa mga mata ko. “Do you want me to go home?”

Hindi ko siya sagutin agad. Dapat sagutin ko dapat “Yes.” Dapat iyon ang tama. Pero ang lumabas sa bibig ko ay “It’s up to you.” Mahinang sagot. Mahirap kong marinig ang sarili ko. Hindi ko alam kung ano ang nangyari sa ilang segundo na iyon. Lahat ng alam ko ay bigla kaming naging mas malapit.

Hindi ko sinabi sa kanya. Ali, naramdaman ko pa rin kung gaano katagal akong mag-isa. Hindi sa dulo ng telepono, hindi sa ibang bansa, kundi sa harap ko. Hindi na kailangan ng maraming salita. Sa isang sandali, lahat ng dahilan kung bakit [musika] hindi dapat ay nawala. Na siya married, na may anak kami. Lahat ng iyon ay nawala sa isip ko.

Lahat na lang ang natitira ay ang feeling na matagal ko nang hinahanap. Na may sumisigaw sa iyo, na may humahawak sa iyo na parang importante ka.

Sabi ko mahina. Parang may natitirang conscience. Bahagyang umatras ako pero nang humiwa ako, halos akong mabuwisit. Kaya agad siyang sumakay. At doon nagsimulang swallowing namin. Alam ko hindi siya lasing noong gabi. At oo, hinahayaan ko. Naging fragile ako.

Anak ko ay nauunat na noon. [musika] Kaya parang mas mainit ang atmosphere. At doon hinayaan ko ang sarili ko sa kanya. Hindi ko sasabihin ang lahat ng detalye kung ano ang nangyari, pero sapat na ang sabi na noong gabi na iyon ay lumampas kami sa linya na hindi dapat lumampas. Isang gabi na nagsimula sa simpleng pag-inumin. Tapos sa hindi maibabalik na kasalanan.

“What did we do?” Sabi niya mahina. Doon ako nagsisigaw. Parang lahat ng totoong biglang bumalik. Hindi ito dapat mangyari, hindi ito dapat. “Whispered ako.” Tumayo siya agad. Parang nais niyang umalis. “Marise, let’s just forget this. This is wrong. Just a mistake.” Mabilis niyang sinabi iyon.

Pero hindi ako gumawa ng anuman dahil nangyari. Tumango lang ako. “It won’t happen again.” Pero kahit sabihin ko iyon, hindi ko sigurado kung kaya kong tiisin. Pagkatapos niyang umalis, nakaupo ako sa couch at umiyak agad. Nagsisigaw lang ako. Tinatanong ko kung paano nangyari, bakit hinayaan ko, bakit hindi ko tinanggi.

Kadalna, parang walang nangyari. Tumanggi ako, niluto, at tinuruan ang anak ko. Normal, pero loob-loob hindi. Hindi siya lumabas nang ilang araw at akala ko iyon na ang katapusan. Akala ko kaya kong kalimutan. [musika] Akala ko kaya kong isipin na mistake lang. Pero mali ako dahil nang siya ay bumalik, patunay ko na hindi lang isang beses at hindi lang ako ang nahihirapan kalimutan.

“Can we talk?” Sabi niya [musika] nang bumalik. At sa simpleng tanong, alam ko may bagay na magsisimula na naman. Na dapat tapos na nang matagal na. Dapat hindi ko siya hinayaan sa bahay muli. Pero nang kumatok, hindi ko tinanong kung bakit. Agad kong binuksan.

“Arvy sent something.” Sabi niya. “Is there plastic with it?” Tumango ako. Kinuha ko. Normal ang eksena. Pero alam naming pareho na iyon ang hindi dahilan kung bakit siya nandito.

“Come in first.” Sabi ko. Hindi ko alam kung invitation o permission. Tahimik siyang pumasok. Parang walang nagbago. Pero naramdaman ko na may mali. Hindi na kami tulad ng dati, kung saan ang usapan ay light. Ngayon kahit walang sinabi, may timbang.

Ang uri na kahit simpleng tingin ay may ibig sabihin, na okay ka. “Of course.” Sagot ko. Pero hindi ko tiningin siya dahil alam ko kapag nagkita kami ng mga mata, lahat ay babalik.

“Do you want some juice?” Hindi ko hinintay ang sagot niya. Pumunta ako sa kusina para kunin ang inumin. Habang naghahanap ng baso sa cabinet, nagsisigaw siya bigla. “Marise,” bulong niya sa tainga ko. Hindi ko agad sumagot sa ginawa niya. “I miss you.” Sabi niya. Umaliw ako mula sa yakap niya.

“Miguel, this is wrong.” Kung mali ito, Maricel, bakit hindi ko kalimutan? Hinawakan niya ang kamay ko. Sa sandaling iyon, alam kong hindi ko siya kayang tiisin. May pagkakataon akong tumanggi pero hindi dahil kailangan kong aminin, talagang miss ko rin siya.

Kung unang-una pa rin kami puno ng nervousness, ngayon ang aming nararamdaman ay mas malaya. “What time will you be back from the party?” Tanong ko. “Yes.” Sagot niya. “Leya has school.” “Yes, all day.” Tumango ako. Ang usapan ay simpleng-simpleng.

Pero sa likod ng [musika] bawat sagot ay may tinatago. Mula noon iyon ang nangyari. [musika] Walang occasion. Walang pag-inumin. Kung may dahilan siyang pumunta, pumunta. Minsan araw siyang nandito lang ng sandali. Minsan matagal. Ang simpleng pagmamahal at pagpapahintulot na aming hindi nawala.

Hindi naming pinag-usapan kung ano kami. Walang lies, walang plano, walang promise. Simple lang na nandito. At habang lumilipas ang oras, naging mas normal. Hanggang sa isang araw, nakatanggap ako na hinahanap ko siya. Hindi lang kapag nandito siya kundi kahit hindi siya nandito. Kapag hindi siya pumunta nang ilang araw, nagtataka ako.

Bakit hindi siya nandito? May nangyari ba? O kasama niya ang iba o busy lang? At doon naramdaman ko na hindi lang ito ay mistake na bumabalik.

May nangyayari. At hindi ko alam kung mas mapanganib o mas mahirap iwasan. Hindi ko napansin kung gaano katagal kaming ganito. Hindi ko pinag-usapan nang ilang linggo, buwan-buwan. Lahat ng alam ko ay habang lumilipas, mas malalim at mas malalim kaming [musika] sa isang bagay na hindi sigurado.

Hanggang sa isang araw na hindi na lamang emosyon at lihim ang ginagawa namin kundi bagay na hindi na matatago. Hindi ko agad napansin. Akala ko pagod lang. Akala ko stress lang sa pang-araw-araw na gawain sa bahay, pag-aalaga sa anak ko, at pag-iisip.

Ngunit habang lumilipas ang araw, naramdaman ko ang strangeness. Umiwas ako. Madalas na masakit ang ulo. At lalo na, may panahon na biglang sumakit ang tiyan.

At doon nagtanda ko na hindi pa ako nakakita. Sa simula, binabalaan ko. Minsan lang delayed. Sinabi ko sa sarili [musika], hindi bago sa akin. Ngunit habang lumilipas, nagiging madalas ang mga senyas. Doon ako nag-ano kasi ang senyas na nararamdaman ko ay pamilyar.

Hindi ko gustong aminin sa sarili na posibleng tama ang aking pagdududa. Ngunit isang araw, nagdesisyon akong mag-test ng pagbubuntis. Kahit malakas ang gutom ko, umaasa pa rin ako na magbubuntis ako. Umaasa akong delayed lang.

Habang nasa banyo, parang nagpapahinto ang oras. Ilang minuto lang ako naghihintay pero parang mabagal. At nang makita ang resulta, parang biglang nawasak ang loob ko.

Dalawang linya. Tumayo ako. Hindi agad umiyak. Parang nawala ang hangin ko. Hindi ito maaari. “Whispered ako sa sarili ko. Hindi ito maaari.” Ngunit kahit gaano ko ito tatanggihan, narito pa rin. Hindi ko alam kung ilang oras ako nasa daze.

Tanong kung paano, kung may nangyari, bakit hinayaan ko itong umabot dito. Ang unang pag-iisip ko ay si Miguel.

Kadalna, dumaan siya. Mukhang normal. Mukhang wala siyang ideya kung anong timbang ang hawak ko sa dibdib. “Mig, kailangan kong sabihin.” Napansin niya na seryoso ako. “What is that? Why? What’s wrong?” Hindi ko hinadlangan. Diretso kong sinabi [musika]. “Okay, I’m pregnant.”

Parang biglang tahimik ang buong mundo. Nawala ang pagmamalaki niya. Nagbago ang itsura niya. “What?” Sabi niya mahina. “I’m pregnant. I’m pregnant, Miguel.” Hinawakan niya ang ulo. “Are you sure?” Tumango ako at ipakita ang dalawang test ng pagbubuntis. Hindi siya makapagsalita nang ilang segundo hanggang bigla siyang tumayo.

Paano ito nangyari? Parang hindi siya makapaniwala. [musika] Parang hindi niya inaasahan. Hindi ko mapigil ang mahinang ngiti. Paano? Hindi mo alam paano? Tiningin niya sa akin at doon ko nakita na hindi siya masaya. Hindi siya takot para sa amin. Takot siya para sa sarili.

“Marise, this is hard.” Sabi niya. “It’s really hard.” Sagot ko. “We need to think about it.” “What should we think about?” Tinakpan ko. Narinig niya. Natigilan siya. “What’s your plan?” Hinila niya ang ulo. Bakit si Arvy? Bakit si Leya? Tahimik kaming dalawa. Doon nagsimulang patunaw ang lahat ng [musika] ng totoong. Hindi na lihim. Hindi na pang-aalipusta. May buhay ang pinag-usapan.

“I can’t do this.” Sabi niya mahina. Parang may sumasakit sa dibdib ko. “What do you mean?” Hindi ko siya mapapatay ang pamilya ko. Parang may sumasabog sa loob ko. At ako, paano ang pamilya ko? Hindi ba sila ay masisira rin? Hindi iyon ang sinasabi ko. Kaya ano ba ang problema mo? Baka iyon, Miguel? Hindi niya ako sagutin. Lumingon pa siya.

“Marice, I don’t know how to help you here. Help? Hindi niya sinabi na siya ang responsable, pero tutulungan niya. Bakit Big? Hindi ba ito ang anak mo?” Tanong ko. Umawang boses. Tahimik siya at doon ko nakita ang sagot. Bigla akong tumayo hindi dahil mahina kundi dahil timbang.

Ikaw ay napakapigis. Nandito ka nang marami, ngayon hindi mo alam kung ano ang gagawin. Hindi ko nagustuhan. Hindi ko rin gusto, Miguel. Sumigaw ako [musika]. Tahimik na naman ang buong lugar kundi hindi tulad ng dati. Ngayon [musika] puno ng galit at inggit.

“Marise, let’s just calm down.” Hindi ko sinabi sa akin na kalmadohin. Inatras niya. Minsan hindi niya inaasahan na ganito ako. Pero sa totoo, hindi ko kilala ang sarili ko noon.

“Go away.” Sabi ko. “Marise, go away.” Hindi siya nagsalita pa. Mahinang lumabas. At bawat hakbang na umaalis, parang nagbabalangtubig ako nang higit. Nang isara ang pinto, bigla akong nahulog, umiyak nang malakas. Hindi dahil pregnant kundi dahil sa totoong.

Isaak ko ito sa sarili. Hindi ko alam kung mas masakit ang aking kasalanan o ang totoong. Nang kailangan ko siya, [musika] ang unang nawala. At hindi ito matatapos doon. Dahil ang pinakamahirap na bahagi ay hindi pa nangyari.

Pagkatapos ng araw na iyon, hindi na bumalik si Miguel. Walang ngiti, walang message. Parang biglang nawala. Sa simula, umaasa pa rin ako na baka confused lang siya, baka kailangan lang niya ng oras, baka babalik siya upang magpatawad sa lahat.

Ngunit habang lumilipas ang araw, gradweyt kong tinanggap na hindi siya babalik. Ako lang. Isaak ko lahat. Araw-araw na mas mabigat ang loob ko, hindi lang dahil hawak ko ang anak pero dahil takot, kahihiyan, at conscience. Kapag nag-uusap ako kay Arvin sa video, mahirap kong tiningin siya. “Dear, are you okay? You seem quiet.”

“Ah yes, dear, I’m just tired.” Iyon ang sagot ko. Pagod. Hindi niya alam. Okay lang sa akin ang lahat. Nagtatago ako ng totoong maaaring masira lahat. Minsan [musika] tanong din niya kay Miguel. “Is Miguel still going through there?” Sandaling nagsisigaw ako. “Ah, it’s not too expensive. They say they’re busy with the past. Tell him to come by sometime. He’s the only one I can trust with that.”

Parang may sumisigaw sa dibdib. Kung alam mo lang, Arvy, kung alam mo lang kung paano namin nilabag ang tiwala mo sa akin. Hindi ko alam kung ano ang gagawin. Bawat galaw ay parang may timbang. Hanggang sa isang araw hindi ko na kayang tiisin.

Nasa bahay lang ako. Tahimik, walang gulo. Pero loob-loob puno ng kalituhan. Nakaupo ako sa gilid ng kama. Hinawakan ang tiyan ko, hindi pa kita, hindi pa naramdaman. Pero alam kong may buhay doon. Ano ang gagawin ko? “Whispered ako. Walang sumagot kundi ako. Ako lamang ang may problema na nilikha ko.”

Ngunit hindi ko kayang tiisin ang timbang, ang nervousness, ang galit, ang takot na baka malaman ng lahat. At nagsimula sa maraming stress. Bigla akong naramdaman ang matalas na sakit sa tiyan. Hindi ko agad tiningnan kasi akala kong [musika] magpapatuloy. Ngunit habang lumilipas, mas masama.

Hanggang sa hinawakan ko ang gilid ng kama. Hindi na ako makatayo nang tama. [musika] At doon nagtanda ko may dugo na dumadaloy sa hita ko. Bigla kong hiniling sa kapitbahay ng tulong. Hindi ko alam paano kami napunta sa ospital. Lahat nangyari nang mabilis. Nang dumating, narinig ko mga salita na hindi ko alam kung gagawing mas mabigat o mas madali.

“You’re pregnant, wife.” Parang biglang tahimik ang mundo. Walang nangyari. Tapos na. Hindi ko alam kung ano ang nararamdaman ko. Umiyak ba? Nagdadalamhati ba? O kaya makahinga ba? Hindi ko maintindihan ang sarili ko.

Sa isang banda may [musika] nawala. Isang buhay na walang pagkakataon. Sa kabilang banda may lihim na parang biglang nawala. Isang problema na hindi ko na kailangan ipaliwanag. At doon ako naging mas takot sa sarili ko dahil hindi puro lungkot ang nararamdaman ko kundi may bahagi na masaya.

At doon ako naging mas masama. Ano ang ngiti ko? [musika] “Whispered ako habang nakaupo sa ospital. Bet, umuulan ng luha. Hindi ko alam kung bakit. Para sa nawalang bata [musika] o para sa aking pagkatao na nagiging kakaiba na.

Walang nakakaalam kung ano ang nangyari sa akin. [musika] Ang kapitbahay na tumulong, hindi niya alam talaga. [musika] Ipinagtago ko sa lahat. Ako si single mother, ang sakit ng kasalanan ko. Nang umuwi ako, tahimik ang bahay, at mas mabigat si Miguel. Hindi ko nakita kahit anong anino niya. Pero kahit nawala lahat, ang aking conscience ay hindi nawala. Araw-araw na babalik sa isip ko.

Ang gabi na nagsimula, ang mga beses na sumunod, ang sandali na sinabi ko na pregnant ako at ang kanyang tanggihan. Hanggang sa araw na magbabalik si Arvin. [musika] Doon ako mas natatakot dahil kahit walang ebidensya, ang totoong narito pa rin sa aking puso, sa aking conscience, at hindi ko alam kung kayang itago nang matagal.

Pagdating ni Rvy, parang walang nagbago. Siya pa rin. Ang lalaking umalis sa akin bago siya magpunta sa barko. [musika] Ng ngiti, yakap, ang yakap na matagal kong hinintay. “I miss you so much,” sabi niya habang malakas na yakap. Ngumiti ako. Ginabayan ko siya, pero loob-loob parang may pader na hindi ko kayang sirain. [musika]

Anak namin ay masaya. Halos hindi siya bitawan ang kanyang ama. At habang nakatingin sa dalawa, mas nahulog ako dahil ito ang pamilya na halos ko nilabag.

Sa mga araw na sumunod, sinubukan kong maging normal. Niluto ko, tinuruan, [musika] nakipag-usap. Tumulong siya sa pag-aayos ng bahay. Parang balik tayo sa pamamagitan. Pero hindi na ako ang parehong tao. May gabi na nakaupo kami sa tabi ng isa’t isa. Natanggi ako habang siya ay umiiyak. Tiningin ko siya. Tinatanong kung gaano siya nagtiwala sa akin at gaano ko nilabag.

Kahit hindi niya alam. “Honey, why have you been so quiet these past few days?” Tanong niya. “Oh, is that so, honey?” [musika] “I’m just thinking a lot, honey, and maybe it’s just because I’m tired.” Sagot ko. [musika] Ngumiti siya. Hinawakan ang kamay ko. “It’s okay, honey. I’m here.” Nandito siya. Pero parang patuloy akong nawawala.

Isang hapon habang ang anak namin ay naglalaro sa labas, binanggit niya si Miguel. “Miguel doesn’t show up much anymore.” Parang biglang tumigil ang mundo ko. “Ah, maybe he’s busy.” Sagot ko. Boses ko ay sinusubukan na kalmado. Hindi na tulad ng dati. Dati halos araw-araw siya nandito. Tumango ako. Hindi ko siya tiningin. [musika]

“Honey, did something happen?” Tanong niya, diretso. Walang pagkaantala. “Nothing, honey.” Sagot ko agad. Mabilis, defensibo. Tiningin niya sa akin pero hindi na tanong. Ngumiti lang siya nang bahagya. Minsan lang busy talaga siya. Ngunit hindi ko na kayang manatili. Sa bawat araw na lumilipas, ang aking conscience ay kumakain sa akin nang higit.

Hindi dahil may karagdagang ebidensya. Nawala na, tapos na. Pero ang alaala ay hindi nawala. Hindi na tungkol kay Miguel. Hindi na tungkol sa nangyari kundi tungkol sa kung sino ako ngayon. Asawa [musika] na may lihim, ina na may guilt. Hindi ko alam kung tama. Dapat magsisi at masira ang pamilya na sinusubukan namin buuin. O tahimik lang at iwan ang balakid na ito sa buhay ko.

Minsan tanong ko kung magsisi, baka mas madali. Pero paano ako magpabalik sa lahat. At kung hindi ako magsisi, kaya ba akong mabuhay sa ganitong conscience na kumakain araw-araw. Hanggang ngayon, wala pa akong sagot. Kaya kung ikaw ay nasa aking lugar, ano ang gagawin mo? Magsisi ka kahit alam mong mawawala ang isang bagay o tahimik lang para sa pamilya? Dahil ako, hanggang ngayon, hindi pa rin alam kung alin ang mas mabigat.

Ang totoong sasabihin o ang kasalanang itatago sa buhay ko. Hanggang ngayon, matagal na. Ganap na naglalakbay. Marel. Oo.