KAPALIT NG PERA ANG BALDADONG MISTER

KAPALIT NG PERA ANG BALDADONG MISTER
Ang ilang mga tao ay naniniwala na ang tama at mali ay kasing-itim at kasing-puti nito. Ang hangganan ay malinaw. Madaling paghiwalayin. Madaling sabihin na huwag gumawa ng krimen kapag ang iyong mesa ay puno. Kapag ang taong mahal mo ay hindi nag-aagaw-buhay sa sakit. At kapag ang iyong mga anak ay hindi umiyak dahil sa gutom. Ngunit paano kung ang tanging paraan upang iligtas ang iyong pamilya ay ang mismong bagay na wawasak sa iyong sariling pagkatao? Sabi nila, “Ang pag-ibig ay tungkol sa sakripisyo.”
Ang hindi ko naisip ay darating ang araw na magpapakasakit ako hindi lamang sa aking pagod o oras kundi pati na rin sa aking dignidad, sa aking katawan, at sa aking kaluluwa. Hindi ako masamang tao. Isa lang akong ina na nakatingin sa dilim, humahawak sa isang kutsilyo at ginagawa ang lahat para manatiling buhay ang mga mahal ko sa buhay. Ito ang kwento ng aking buhay.
Magandang araw sa iyo Miss Ke. Pasensya na kung magulo itong kwento ko dahil hindi naman talaga ako marunong sumulat ng mga kwento. Gusto ko lang ilabas ang aking nararamdaman para sa mga inang tulad ko na kumakapit dahil sa hirap. Miss K, ako si Angel. 32 taong gulang na ako. Ako ay kasal kay Cardo at mayroon kaming dalawang anak. Si Maymay ay nasa grade 5 at si Daren ay nasa grade 2.
Ang aming pamilya ay maliit ngunit si Cardo ay dati nang kumikita ng sapat bilang isang manggagawa sa konstruksyon upang matugunan ang aming mga pang-araw-araw na pangangailangan. Ang aming buhay ay hindi marangya. Nag-upa lang kami ng maliit na bahay. Ang mga ulam ay madalas na tuyo o itlog ngunit masaya naming pinagsaluhan ang bawat pagkain. Ang pinakamahalaga sa amin noon ay makapag-aral ang mga bata at hindi matulog nang kumakalam ang sikmura.
Ngunit Miss K, ang lahat ay nagbago sa isang iglap. Isang malamig na hapon, eksaktong isang linggo bago ang Pasko. Biglang tumawag ang manager ng construction site kung saan nagtatrabaho ang aking asawa. Bigla akong kinabahan at natakot. Hindi ko alam kung bakit. May pakiramdam lang ako na may nangyari. At doon na sinabi sa akin. Si Cardo ay naaksidente.
Nahulog siya sa ikalawang palapag ng gusali na kanilang pinatutuyo dahil sa naputol na lumang safety rope at maling pagkakalagay ng mga scaffoldings. Para bang tinatakpan ako ng langit at lupa. Mabilis akong tumakbo sa pampublikong ospital. Mabuti at suwerte na buhay pa siya. Ngunit ang salitang sinabi ng doktor ay parang madilim na kutsilyo na paulit-ulit na sumasaksak sa aking puso.
Sinabi ng doktor na ang spinal cord ng aking asawa ay malubhang napinsala. Ligtas ang kanyang buhay ngunit mukhang hindi na siya kailanman lalakad muli. Para bang gumuho ang mundo ko hindi. Ang kumpanya ay nagbigay ng ilang tulong ngunit hindi ito sapat. Mabilis itong naubos dahil sa mga bayarin sa ospital, gamot, at mga pangangailangan ni Cardo.
Pagkatapos noon, wala na kaming ibang mapagkukunan ng pera. Nang makauwi kami, doon ko naramdaman ang tunay na bigat ng sitwasyon. Nakaupo lang si Cardo sa kama o sa wheelchair na hiniram namin. Madalas ay nakatingin lang siya sa bintana. Kapag sinubukan ko siyang kausapin, pipilitin niya lang ngumiti. “Patawad, Angel.” Madalas niyang sinasabi, sa halip na ako ang mabuhay para sa iyo, ikaw ang nag-aalaga sa akin.
Masakit marinig ang mga salitang iyon kaysa makita siyang hindi makalakad. Si Maymay bagamat bata pa, saan kaya siya naghugas ng pinggan para tulungan ako. Si Dary ang nag-abot ng gamot at tubig sa kanyang ama. Hindi ko na sila inutusan. Nakita nila mismo kung gaano kahirap ang aming sitwasyon. Dumating ang oras ni Miss K na halos walang laman ang aming lalagyan ng bigas.
Nakuha ko ang natitirang pera upang makakain kami at makabili ng gamot na pampapanatili ni Cardo. Madalas akong napipilitang mangiram ng pera sa tindahan at sa isang tao. Minsan inuuna naming bumili ng gamot kaysa sa pagkain. Habang lumilipas ang mga linggo, mas lalo akong kinakabahan. Malapit nang mag-eskwela ang mga bata. May mga bayarin pa rin na dapat bayaran ngunit pareho kaming walang mapagkukunan ng kita. kay Carlo.
Isang araw, dumating ang biyenan ko, ang babae. May kilala ako. Naghahanap siya ng taong makakasama. Si Sir Ernesto ay isang katulong. Mag-isa siya sa bahay at naghahanap ng kasambahay. Sabi niya malaki ang sweldo at hindi mahirap makisama kahit matanda na siya. Subukan mo, Angel. Hindi ako agad sumagot.
Sa totoo lang, ayokong iwan ang pamilya ko, lalo na ngayon na kailangan pa rin ng asawa ko ng pag-aalaga. Ngunit habang tinitingnan ko sina Maymay at Dary na tahimik na ginagawa ang kanilang mga takdang-aralin, alam ko na wala na kaming masyadong natitirang pagpipilian. Kinagabihan ding iyon, kinausap ko si Cardo. Kung tatanggapin ko ang trabaho, makakatulong ito sa iyong gamot at edukasyon ng mga bata.
Hindi siya nagsalita nang mahabang panahon. Tapos tumango siya. Masakit sa akin, ngunit kailangan nating isipin ang kinabukasan ng mga bata. Huwag kayong mag-alala sa amin dito. Kaya namin ito. Hindi ko mapigilang umiyak. Pagkalipas ng ilang araw, sinamahan ako ng bayaw ko sa bahay ni Mang Ernesto. Malaki ang bahay, tahimik ang paligid at malawak ang bakuran.
Nang buksan ng matanda ang pinto, magalang niya kaming binate. Oh, kayo pala. Magandang umaga. Ikaw ba si Angel? Oo. O siya, Angel. Aalis na ako. Ah, Sir Ernesto, siya ang sinasabi ko, ang manugang ko. Ikaw na ang bahala dyan. Maraming salamat. Ang biyenan ko ay umalis din kaagad para bumalik sa aking mga anak. Pasok ka.
Ipapakita ko sa iyo ang gagawin mo dito. Ibinilibot niya ako sa bahay. Ipinaliwanag niya ang iskedyul ko sa pagluluto, paglilinis at paglalaba. Gawin mo lang nang maayos ang trabaho mo. Sabi niya, “At kung kailangan mo ng anuman, sabihin mo lang agad sa akin.” Tumango ako. Gabing iyon Doon nang humiga ako sa maliit na silid na ibinigay niya sa akin, hindi ako makatulog. Inisip ko ang aking pamilya. Sina Cardo, Maymay at Daren.
Naisip ko kung kumain na kaya sila. Kumusta na kaya sila? Kung nainom na ba ni Cardo ang kanyang gamot? Kung hindi ba natatakot ang mga bata nang wala ako sa tabi nila. Ipinikit ko ang aking mga mata habang pinipigilan ang aking mga luha. Sa totoo lang, Miss Kay, napakahirap maging ina. Alam ko na mahaba pa ang laban ng aming pamilya. At kung ito lamang ang tanging paraan para malampasan nila ang hirap na ito, handa akong tiisin ang kalungkutan.
Ngunit hindi ko alam na ang pagpasok sa bahay ni Mang Ernesto ay magiging simula ng mas mahihirap na pagsubok sa aking buhay. Mabilis na lumipas ang mga araw sa bahay ni Mang Ernesto. Nasanay na ako sa tahimik na ritmo ng buhay noon. Gigising ako nang maaga para igawa ang matanda ng kape, maglinis ng bakuran at ihanda ang kanyang agahan. Si Mang Ernesto ay 58 taong gulang, Miss Key.
Ngunit hindi pa siya masyadong mukhang matanda. Siya ay halos 8 taon nang hiwalay sa mga anak dahil nasa ibang bansa ang mga ito. Sa katunayan, si Mang Ernesto ay isang mabait na amo. Hindi siya ang tipikal na matanda na masungit. Hindi rin siya mapag-utos. Ngunit unti-unti kong napansin ang isang bagay. Isang hapon habang pinatuyo ko ang mga basahan sa kusina, napansin niya na madalas akong tumitingin sa aking cellphone.
Nakikipag-chat ako sa aming kapitbahay para makita kung kumusta na si Cardo at ang mga bata. “Nga pala, Angel,” tawag niya habang nakaupo sa mesa at nagbabasa ng dyaryo. Kumusta ang asawa mo? Tumigil ako. Ah, si Mang Ernesto ay maayos lang. Maayos naman ang kanyang kalagayan. Ibinaba niya ang dyaryo. Sinabi sa akin ng iyong biyenan ang tungkol sa aksidenteng nangyari sa kanya.
Hindi madali para sa haligi ng tahanan na mawalan ng kakayahang magtrabaho at mas mahirap para sa iyo na iwan sila para lang kumita ng Php5,000 bawat buwan. Yuko ako nang kaunti. May punto siya. Ang sweldo ko na Php5,000 ay sapat na para sa bigas at ilang ulam sa loob ng isang buwan. Kulang pa rin ito para sa espesyal na gamot na pampapanatili ni Cardo at sa pang-araw-araw na pagkain ng mga bata.
Gusto mo bang taasan ko ang ibinibigay ko sa iyo?” tanong niya bigla. Tiningnan ko siya. Nalilito. “Hoy, anong ibig mong sabihin?” Matagal niya akong tiningnan. Ang kanyang titig ay hindi bastos, kundi isang uri ng hitsura na parang kakaiba. “May pera ako, Angel. Mayroon din akong malaking ibon at pensiyon. Nagpapadala rin sa akin ng pera ang aking mga anak ngunit wala akong kasama.
Ang bahay na ito ay malungkot, malamig. Tumayo siya at lumapit nang kaunti sa akin. Hindi ko kailangan ng katulong. Ang kailangan ko ay kasama. Isang babae na makakapagparamdam sa akin na ako ay lalaki pa rin. Napabuntong-hininga ako nang bahagya. Malinaw ang ibig niyang sabihin at para bang binuhusan ako ng malamig na tubig. Ngunit may asawa ako, Mang Ernesto. Sagot ko nang mahinahon ngunit mabilis. Alam ko, sagot niya, walang kaguluhan.
At alam ko na mahal mo ang iyong asawa. Hindi ko hinihiling na mahalin mo ako. Ang kinukunsinti ko sa iyo ay isang transaksyon. Ibinibigay ko sa iyo ang aking pagkalalaki. 10 libong piso. Hangga’t tinutugunan mo ang aking mga pangangailangan. Isipin mo lang, maaari kang bumili ng kumpletong gamot ni Cardo. Ang iyong mga anak ay hindi na kailangang kumain ng asin at langis. Hindi mo na kailangang mangiram ng pera.
Hindi ako makapagsalita. Mabilis ang pagtibok ng aking dibdib. Umalis ako nang araw na iyon na parang walang nangyari. Ngunit ang mga salita ni Mang Ernesto ay parang mga insekto na paulit-ulit na bumubulong sa aking mga tainga. Nang sumapit ang katapusan ng linggo, umuwi ako para magbigay ng pera at makita sila. Doon ko nakita muli ang masakit na katotohanan. Ang natitirang pera mula sa sweldo ko noong unang buwan ay halos naubos sa utang sa tindahan.
Si Cardo, na nakaupo sa wheelchair, ay lalo pang pumayat. May mga araw na hindi niya iniinom ang kanyang gamot para lang makabili ng gatas at bigas para sa mga bata. “Cardo, bakit hindi mo iniinom ang iyong gamot?” Tanong ko habang pinipigilan ang mga luha nang gabing iyon. Ipinagpaliban ko lang ito nang isang araw para hindi ito maubos agad.
“Mahal ko!” Sabi niya nang mahina habang nakatingin sa akin. “Huwag mo akong masyadong alalahanin. Kailangan mas maging inklusibo ang eskwelahan. Aayusin ko na lang. Kaya ko ito.” Hinalikan ko siya noon. Ngunit sa kaibuturan ng aking puso, basag ang aking puso bilang isang ina at asawa. Miss K. Nang tumingin ako sa kusina, may isang piraso ng papel doon na may mga gamit sa eskwelahan na kailangan ng mga bata na hindi pa nabibili.
Gisi na ang tsinelas ni Dar. Gusto kong sumigaw sa galit. Nagtatrabaho na ako pero bakit parang walang nagbago, para bang paatras pa rin ang buhay namin at hindi tumitigil. Nang bumalik ako sa bahay ni Mang Ernesto noong Linggo ng gabi, tahimik ang buong paligid. Nakaupo ang matanda sa sala, nakikipag-chat habang nanonood ng balita.
Inuna ko ang aking bag sa kwarto. Tumingin ako sa salamin. Tinitigan ko ang aking sarili. Gising ang mga mata. Balat na parang tuyo na sa pagtrabaho. Ginagawa ng babae ang lahat ngunit parang hindi pa rin sapat. Iniisip ko si Cardo. Alam ko na nakaka-down ng sakit kapag hindi umiinom ng gamot.
Patuloy kong iniisip si Daren, na parang nahihiya na humingi ng pagkain. Inayos ko ang aking buhok. Huminga ako nang malalim. Naglakas-loob ako at lumabas ng kwarto. Pumunta ako sa sala. Naramdaman ni Mang Ernesto ang paglapit ko at tumingala. Oh, Angel. Ang sinabi mo noong isang araw, bulong ko sa aking sarili. Pinakalma ko ang aking boses kahit nanginginig ang aking mga kamay.
Seryoso ka ba dyan? Pinatay muna ni Mang Ernesto ang TV. Tiningnan niya ako nang may buong atensyon. Seryoso ako dyan. Kung papayag ka, hindi lang kita bibigyan ng sweldo. Tutulungan ko ang pamilya mo. Pwede mo bang punan ang reseta ng gamot ng aking asawa buwan-buwan? Hindi nag-atubili si Mang Ernesto. Tumango agad siya.
Walang problema. At pagkatapos ay dinala niya ako agad sa kanyang kwarto. Gabing iyon habang nakahiga ako sa aking malambot na kama at nadama ang mabigat na yakap at halik ng isang lalaking hindi ko mahal, tahimik akong nagdasal na patawarin ako ng Panginoon. Sinubukan kong ituon ang aking isip sa ibang bagay. Ito ang mga mukha ng aking mga anak. Iniisip ko na ang bawat segundo na tinitiis ko dito ay sulit para sa pagkain sa ating mesa, kumpletong gamot ni Cardo, at sa maliwanag na kinabukasan ng aking pamilya.
Mariin kong ipinikit ang aking mga mata habang palihim na pumapatak ang aking mga luha sa unan. Ginagawa ko ito para sa kanila. Iyan ang patuloy kong sinasabi sa aking sarili. Ngunit habang lumalalim ang gabi, alam ko na ang isang bahagi ng aking pagkatao at ng aking pagkababae ay tuluyang nadurog, Miski. Isang bagay na kahit gaano karaming pera ang hawak ko, hinding-hindi ko na maibabalik. Ang perang iuwi ko bawat buwan ay nadoble.
Bukod doon, madalas akong binibigyan ni Mang Ernesto ng dagdag na pera, pambili ng mga gamit sa bahay o pambayad sa kuryente. Sinagot din niya ang gamot na pampapanatili ni Cardo. Sa ibabaw, parang nakabangon ang aming pamilya mula sa isang mahirap na pagsubok. Hindi bihirang pumunta sa paaralan sina Maymay at Daren nang walang bag sa eskwelahan.
Si Cardo naman ay may sapat at tuloy-tuloy na gamot, na nagpababa sa madalas na pamamaga at pananakit ng kanyang likod. Ngunit habang gumaganda ang aming kusina at bulsa, unti-unting nabubulok ang aking puso. Sa tuwing uuwi ako, tuwing katapusan ng linggo, dala ko ang magagandang ngiti at masasarap na ulam.
Ngunit sa tuwing titingin ako sa mga mata ng aking asawa, nakakaramdam ako ng matinding sakit at takot. Isang Sabado ng gabi habang binibigyan ko siya ng gamot at hinahaplos ang kanyang mga binti, na nananatiling manhid, matagal niya akong tinitigan. Angel.
Mahina ang kanyang pagsisimula. Bakit? “May masakit ba?” Tanong ko nang mabilis, nag-aalala, at agad kong inayos ang unan sa likod niya.
“Wala.” Sagot niya. Pagkalipas ng ilang sandali, ibinaling niya ang kanyang tingin sa mesa kung saan nakalagay ang bagong bili na mga bitamina at ang mga bagong sapatos nina Maymay at Daren, naiisip ko lang. Napakabait siguro ng amo mo at tinaasan ang sweldo mo. Huminto ang paggalaw ng aking mga kamay. Naramdaman kong uminit agad ang aking mga pisngi at biglang bumilis ang pagtibok ng aking dibdib.
Sinubukan ko itaas ang aking boses para hindi halatang nanginginig. Oo, mahal. O, Cardo, kung alam mo lang ang kabaitan niya ay biyaya mula sa Makapangyarihan. Alam mo, si Mang Ernesto ay biyudo. Wala siyang kasama sa malaking bahay. Masaya lang siguro siya dahil malinis at maayos akong magtrabaho. Bukod dyan, nakikita niya na mahirap ang sitwasyon natin.
Kaya handa siyang tumulong. Sinabi pa sa akin ng matanda na noong huli siyang kasama niya sa bahay, ninakawan siya. Sabi niya sinamantala ang kabaitan niya. Tiningnan ako ni Cardo. Ang kanyang mga mata ay puno ng pag-aalala, pagtataka at isang uri ng awa sa sarili. Dahil madalas kong maramdaman na wala akong silbi. Bulong niya. Yumuko siya at nakita ko ang mga luha na pumapatak sa kanyang kupas na maong.
Ako dapat ang nagpapagal para sa iyo. Pero ngayon parang lulunukin ko na lang. Ikaw ang gumagawa ng paraan at hindi ko alam kung anong sakripisyo ang ginagawa mo para lang maitawid kami. Gusto kong lumuhod sa harap niya at umiyak. Gusto kong sabihin sa kanya ang lahat.
Gusto kong umiyak sa kanyang dibdib na bawat linggo bilang kapalit ng pera para pambili ng kanyang gamot at pambayad sa eskwelahan ng mga bata, ang katawan ko ang iniiwan ko sa matanda. Ngunit hindi ko magawa iyon. Kung sasabihin ko ang totoo, wawasakin nito ang natitirang dignidad ng aking asawa. Siguro mas lalong lalala ang sitwasyon niya o tuluyang masisira ang aming pamilya.
Ano ka ba? Huwag mong isipin iyan, Cardo. Kaya natin ito. Sabi ko lang habang pinupunasan ang mga luha sa kanyang mga mata. Basta para sa iyo, gagawin ko ang lahat. Huwag kang mawalan ng pag-asa. Paa mo lang ang nawala. Hindi ang buong katawan mo. Tama? Tumango siya. Samantala, sa bahay ni Mang Ernesto, naging mas kumplikado rin ang sitwasyon.
Ang matanda ay hindi bastos ngunit unti-unti siyang naging mas mapagmahal at mas hinihingi ang aking oras. Minsan kapag tapos na ang mga gawaing-bahay, pinapaupo niya ako sa tabi niya. Habang nanonood ng telebisyon, hawak niya ang aking kamay at nakikinig sa aking mga kwento. Isang bagay na madalas kong iwasan para hindi ako masyadong mapalapit sa kanya. Alam mo, Angel, sabi niya isang gabi habang sumasandal ako sa kanyang dibdib sa kanyang kwarto.
Kung wala kang pamilya, baka tinanong na kita kung gusto mo akong pakasalan. Ang buhay dito sa bahay ay naging iba mula nang dumating ka. Mang Ernesto. Pakiusap ko habang dahan-dahan akong tumatayo. Pinaaalala ko lang sa iyo, nagtatrabaho lang ako dito. May pamilya ako, may mga anak at asawa ako.” Umatras ang matanda at bumuntong-hininga. “Alam ko at ibinibigay ko ang lahat ng napagkasunduan natin, di ba? Hindi ka kinukulang sa pera.” “Oo.
Kaya nga napakalaki ng pasasalamat ko sa iyo.” Pero huwag mong itanggi,” dagdag niya habang tinititigan ako. Kailangan mo ang ibinibigay ko. Hindi lang ito pera kundi ang katiyakan na hindi magugutom ang iyong anak. Mayroong malaking sakit sa kanyang mga salita dahil alam ko na totoo ang mga ito. Nabihag na ako sa aking sariling desperadong desisyon.
Ang dating pansamantalang paraan lamang para malampasan ang krisis ay naging kadena na nakatali sa aking leeg. Naisip ko kung hanggang kailan ko matitiis ang ganitong uri ng buhay. Hanggang kailan ko kayang suportahan ang aking pamilya gamit ang paraan na maaaring tuluyang pumatay sa ating pagmamahal? Isang araw ng linggo, nagulat ako nang mag-alok si Mang Ernesto na ihatid ako pauwi gamit ang kanyang kotse. “Gusto kong makita kung kumusta ang asawa mo.” Sinakmal ako ng matinding pagkabalisa.
Nanginginig ang aking mga kamay sa ibabaw ng aking mga hita. Habang naglalakbay kami. Nang huminto ang kotse sa harap ng aming maliit na bahay, pinagpawisan ako nang tahimik. Walang alam si Cardo tungkol sa totoong relasyon sa pagitan ko at ng lalaking kasama ko. Nang pumasok kami sa bahay, nakaupo si Cardo sa kanyang wheelchair. Nagtutupi ng mga damit na nilabhan ng aking biyenan.
Bigla siyang nag-alerto nang makita niyang kasama ko ang isang lalaking nakasuot ng maayos na damit. Ah, Cardo, si Mang Ernesto ang amo ko. Ipakilala ko ang aking sarili, sinubukan kong huwag mautal. Mabilis na iniabot ni Mang Ernesto ang kanyang kamay sa aking asawa para makipagkamay. Magandang hapon, Cardo. Pasensya na sa biglaang pagbisita. Gusto ko lang bumati. Doon ko nakita ang isang tagpo na hindi ko akalaing mangyayari.
Humarap ang aking asawa sa lalaking nagmamay-ari sa akin gabi-gabi. Ang mukha ni Cardo ay nagpapakita ng matinding kahihiyan at pasasalamat. Yumuko siya habang mahigpit na hinahawakan ang kamay ni Mang Ernesto. “Ah, sir, maraming salamat,” sabi ni Cardo sa bulong at may emosyon. Namuo ang mga luha sa kanyang mga mata. Napakabait ninyong tao. O, wala iyon, Cardo.
Sagot ni Mang Ernesto habang tinatapik ang balikat ng aking asawa. Tama lang na tulungan ang pamilyang tulad ninyo. Napakabait ng asawa mo. Tiningnan ako ng matanda, isang mabilis ngunit makahulugang tingin na naintindihan naming dalawa. Ang tingin na iyon ay tila nagpapaalaala sa akin kung gaano kalaki ang utang ng loob ng aking pamilya sa kanya at kung gaano ako umaasa sa kanyang mga kamay.
Bago umalis si Mang Ernesto nang hapon na iyon, binigyan niya ng pera ang dalawang anak, sinasabing galing iyon sa kanila. Kaya tuwang-tuwa sina Maymay at Daren. Nang lumabas siya sa pinto, niyakap ako nang mahigpit ni Cardo. “Napakapalad natin na mayroon kang amo,” bulong niya sa akin habang sumasandal ang ulo niya sa likod. Pinadala siya ng Diyos sa atin.
Hindi ako makapagsalita. Niyakap ko si Cardo ngunit pandidiri sa sarili ang naramdaman ko. Mas masakit marinig ang aking asawa na nagpapasalamat sa lalaking nagpapakasasa sa akin. Ang pasasalamat ni Cardo ay parang kutsilyo na tumusok sa aking puso. Nang bumalik ako sa bahay ng matanda noong Lunes, bumalik ako sa pagiging kasintahan. Isang babae na binabayaran para magbigay ng init at kasama sa isang malungkot na matanda na may pera.
Habang nakahiga ako sa dilim at nadarama ang paghinga ng matanda sa tabi ko. Pagkatapos naming magsama, nakatingin lang ako sa kisame. Naiisip ko sina Maymay at Daren na masayang natutulog ngayon. Puno ang kanilang mga tiyan. Naiisip ko si Cardo na hindi na nag-aagaw-buhay sa sakit dahil nainom na niya ang lahat ng gamot.
Walang nakakaalam ng aking sikreto. Sa paningin ng mundo, Miss K, ako ay isang masipag na ina at asawa na marangal na nagtatrabaho. Sa paningin ng mga kapitbahay, ang nangyari sa amin ay simpleng suwerte para sa amo. Ngunit gabi-gabi na ginagawa ko ito, parang unti-unting namamatay ang aking kaluluwa. May mga pagkakataon na pagod na pagod na ako.
Ngunit kapag naiisip ko sila, bumabalik ako sa katotohanan na wala na akong ibang pagpipilian at ito na lang ang tanging paraan para maitawid sila. Na-trap na ako sa ikot ng aking buhay. Isang buhay na may dalawang mukha. Isang matapat na asawa at mapagmahal na ina sa aming maliit na tahanan at isang nakatali at bayarang kasintahan sa malaking bahay ni Mang Ernesto. Miss K, masamang ina ba ako? Masamang asawa ba ako dahil ginagawa ko ito para hindi magutom ang aking pamilya at mabuhay ang aking asawa? Kung ikaw ang nasa sitwasyon ko.
Kung nakikita mong unti-unting namamatay sa sakit ang iyong asawa at walang makain ang iyong mga anak, kayang mo bang itapon ang iyong sariling dignidad kapalit ng kanilang buhay? O hahayaan mo na lang silang maghirap dahil takot kang magkasala? Sana ay huwag mo akong husgahan nang masyadong mabilis. Hanggang dito na lamang ang kwento ko. Nagmamahal, Angel. M.